Bài học từ các vụ cháy chung cư mini và cách phòng tránh

Năm 2023 đã chứng kiến những vụ cháy chung cư mini gây hậu quả thảm khốc, đặc biệt là vụ cháy tại phố Khương Hạ (Thanh Xuân, Hà Nội) làm 56 người chết và 37 người bị thương. Những sự cố này không chỉ là bi kịch mà còn rút ra những bài học quý giá về an toàn phòng cháy chữa cháy (PCCC) cho các chung cư mini. Việc hiểu rõ nguyên nhân, bài học kinh nghiệm và áp dụng các biện pháp phòng tránh có thể cứu sống nhiều sinh mạng trong tương lai.

Key takeaway:

• Chung cư mini thường thiếu lối thoát hiểm thứ 2, khiến việc thoát nạn trở nên cực kỳ nguy hiểm
• Xe máy, xe điện sạc dưới hầm là nguyên nhân chính gây cháy, khói độc lan lên nhanh chóng
• Mỗi hộ gia đình cần trang bị mặt nạ phòng độc, bình chữa cháy cầm tay và kỹ năng thoát nạn cơ bản

Bài học kinh nghiệm từ các vụ cháy chung cư mini

Sự nguy hiểm của việc thiếu lối thoát hiểm thứ 2

Hầu hết các chung cư mini chỉ có một cầu thang bộ duy nhất làm lối thoát hiểm, điều này tạo ra điểm yếu chí mạng khi có cháy. Trong vụ cháy tại phố Khương Hạ, cầu thang bộ này nhanh chóng bị khói độc bao phủ, khiến người dân không thể thoát nạn.

Thiếu lối thoát hiểm thứ 2 khiến cư dân bị mắc kẹt, không có lựa chọn thay thế khi lối chính bị tắc nghẽn bởi khói hoặc lửa. Theo quy định PCCC, các công trình nhà ở từ 5 tầng trở lên phải có ít nhất 2 lối thoát hiểm độc lập, nhưng nhiều chung cư mini hiện nay vẫn chưa đáp ứng tiêu chuẩn này.

Tác động của khói độc trong các vụ cháy

Khói độc là kẻ giết người thầm lặng trong các vụ cháy, gây tử vong nhanh hơn cả ngọn lửa. Trong đám cháy, các khí độc như carbon monoxide (CO) và hydro cyanide (HCN) được giải phóng, có thể gây ngộ độc và tử vong chỉ sau vài hít thở. Khói nóng cũng làm giảm tầm nhìn và gây bỏng đường hô hấp, khiến nạn nhân không thể tìm thấy lối thoát.

Theo thống kê, khoảng 85% ca tử vong trong các vụ cháy là do ngộ độc khói, không phải do bị bỏng trực tiếp. Trong vụ cháy chung cư mini tại Hà Nội, nhiều nạn nhân đã tử vong trước khi kịp tiếp cận cửa thoát hiểm do ngạt khói.

Những sai lầm phổ biến dẫn đến tử vong

Trong các tình huống cháy, nhiều người mắc phải những sai lầm nghiêm trọng có thể dẫn đến tử vong:

• Chạy ngược hướng thoát hiểm: Nhiều nạn nhân hoảng loạn chạy lên tầng cao hơn thay vì xuống tầng thấp hơn để thoát nạn

• Sử dụng thang máy: Thang máy trở thành bẫy chết khi mất điện hoặc bị kẹt giữa các tầng

• Không có kế hoạch thoát nạn: Không biết sơ đồ thoát hiểm, không chuẩn bị đồ cần thiết khi có cháy

• Không kiểm tra cửa trước khi mở: Mở cửa đám cháy khiến lửa và khói lan nhanh vào hành lang

• Quá hoảng loạn: Không bình tĩnh tìm lối thoát, dẫn đến quyết định sai lầm

Những sai lầm này có thể ngăn chặn với sự chuẩn bị và đào tạo kỹ năng PCCC cơ bản.

Nguyên nhân chính gây cháy nổ ở chung cư mini

Việc sạc xe máy, xe điện dưới hầm

Sạc xe máy và xe điện dưới tầng hầm được xem là “tâm dịch” cháy trong các chung cư mini. Việc này tạo ra nhiều nguy cơ nguy hiểm: pin lithium có thể cháy nổ do quá tải hoặc hư hỏng, dây sạc kém chất lượng gây chập điện, và các vật liệu dễ cháy khác được lưu trữ gần khu vực sạc. Trong vụ cháy tại phố Khương Hạ, nguyên nhân được xác định bắt nguồn từ việc sạc xe điện dưới tầng hầm.

Khói từ đám cháy dưới hầm lan lên các tầng trên rất nhanh do hiệu ứng ống khói, khiến người dân ở các tầng cao không kịp phản ứng. Theo thống kê, khoảng 60% vụ cháy nhà ở bắt nguồn từ việc sử dụng điện và sạc thiết bị không an toàn.

Thiếu hệ thống cảnh báo và thiết bị PCCC

Nhiều chung cư mini thiếu hệ thống báo cháy tự động, hệ thống sprinkler và bình chữa cháy đủ tiêu chuẩn. Hệ thống báo chây tự động có thể phát hiện sớm dấu hiệu cháy và báo động cho cư dân, nhưng nhiều công trình chỉ có hệ thống báo thủ công hoặc không có hệ thống nào. Bình chữa cháy cầm tay cũng thường thiếu hoặc hết hạn sử dụng.

Trong một số trường hợp, thiết bị PCCC có nhưng không được bảo dưỡng định kỳ, trở nên vô dụng khi cần thiết. Theo quy định, mỗi chung cư mini phải có ít nhất 1 bình chữa cháy cầm tay 6kg cho mỗi 50m², nhưng thực tế nhiều nơi không đáp ứng yêu cầu này.

Bất cập trong quản lý và kiểm tra an toàn

Quản lý lỏng lẻo và kiểm tra an toàn không thường xuyên là nguyên nhân sâu xa dẫn đến các vụ cháy. Nhiều chủ đầu tư xây dựng sai phép, không đảm bảo tiêu chuẩn PCCC để tiết kiệm chi phí. Việc kiểm tra định kỳ các thiết bị PCCC, hệ thống điện và lối thoát hiểm thường bị bỏ qua.

Khi có sự cố, trách nhiệm thường không được xác định rõ ràng, dẫn đến tình trạng “ai cũng có trách nhiệm nhưng không ai chịu trách nhiệm”. Theo Bộ Xây dựng, một trong những nguyên nhân PCCC tại các chung cư mini còn ít được quan tâm là tiêu chí chọn nhân viên quản lý không đảm bảo về kiến thức và kỹ năng PCCC.

Giải pháp phòng cháy chữa cháy hiệu quả cho chung cư mini

Trang bị thiết bị an toàn cần thiết cho mỗi hộ gia đình

Mỗi hộ gia đình trong chung cư mini cần trang bị các thiết bị an toàn sau:

• Mặt nạ phòng độc: Mỗi thành viên trong gia đình nên có một mặt nạ phòng độc mini, giúp lọc khói độc và cho phép thoát nạn an toàn trong ít nhất 15 phút

• Bình chữa cháy cầm tay: Nên đặt bình chữa cháy ở vị trí dễ tiếp cận gần cửa ra vào và bếp, kiểm tra định kỳ 6 tháng/lần

• Thang dây thoát nạn: Nếu ở tầng cao trên 3, nên chuẩn bị thang dây thoát nạn dài ít nhất 15m

• Bộ dụng cụ thoát hiểm: Bao gồm đèn pin dự phòng, chuông báo động, và bộ dụng cụ phá cửa kính khẩn cấp

• Bộ sơ cứu cơ bản: Chứa băng gạc, thuốc giảm đau, và các vật phẩm y tế khẩn cấp

Việc trang bị đầy đủ các thiết bị này có thể tăng đáng kể khả năng sống sót khi có cháy. Bạn có thể tìm hiểu thêm về các hệ thống báo cháy tự động phù hợp cho chung cư mini tại đây.

Kỹ năng thoát nạn cơ bản cần nắm vững

Khi có cháy, việc bình tĩnh và áp dụng đúng kỹ năng thoát nạn có thể cứu sống:

• Cảm nhận cửa trước khi mở: Dùng mu bàn tay cảm nhận nhiệt độ qua khe cửa. Nếu nóng, không mở mà tìm lối thoát khác

• Di chuyển bằng tư thế thấp: Khom lưng hoặc bò sát mặt đất, dùng khăn ẩm che miệng và mũi để tránh hít khói

• Không sử dụng thang máy: Luôn sử dụng cầu thang bộ để thoát nạn

• Không chạy lên sân thượng: Nếu không có đường thoát tiếp theo, không chạy lên sân thượng vì có thể bị kẹt ở đó

• Gọi cứu hộ khi cần thiết: Nếu bị kẹt, dùng khăn ẩm che cửa, gọi số 114 và báo vị trí cụ thể

Hãy thực tập kỹ năng thoát nạn với gia đình ít nhất 2 lần/năm để mọi thành viên quen thuộc với quy trình.

Biện pháp phòng ngừa hàng ngày để giảm thiểu nguy cơ cháy

Các biện pháp phòng ngừa hàng ngày có thể giảm đáng kể nguy cơ cháy:

• Không sạc thiết bị qua đêm: Cắm sạc thiết bị điện tử và xe điện, xe máy khi ngủ là cực kỳ nguy hiểm

• Kiểm tra hệ thống điện định kỳ: Kiểm tra dây điện cũ, ổ cắm quá tải và thay thế ngay khi phát hiện vấn đề

• Lưu trữ vật liệu dễ cháy an toàn: Không để đồ dễ cháy gần bếp, lò sưởi hoặc nguồn nhiệt

• Dọn dẹp hành lang và cầu thang: Luôn giữ lối thoát hiểm thông thoáng, không để đồ đạc cản trở

• Tắt thiết bị điện khi không sử dụng: Tắt mọi thiết bị điện khi ra khỏi nhà, đặc biệt là bếp và thiết bị gia dụng

Để đảm bảo an toàn PCCC khi xây chung cư mini cho thuê tại Hà Nội, bạn nên tuân thủ các tiêu chuẩn về lối thoát hiểm, hệ thống báo cháy và trang bị thiết bị phòng cháy. Việc kiểm định PCCC sau xây dựng là bước bắt buộc không thể bỏ qua, quy trình chi tiết bạn có thể tham khảo tại đây.

Áp dụng các biện pháp phòng cháy chữa cháy hiệu quả không chỉ là trách nhiệm của chủ đầu tư mà còn là nghĩa vụ của mỗi cư dân. Việc trang bị đầy đủ thiết bị an toàn, nắm vững kỹ năng thoát nạn và thực hiện các biện pháp phòng ngừa hàng ngày có thể cứu sống bạn và gia đình trong những tình huống nguy hiểm. Hành động ngay hôm nay bằng cách lắp đặt báo khói và kiểm tra hệ thống điện trong nhà – những bước đơn giản nhưng có thể tạo sự khác biệt giữa sự sống và cái chết khi có cháy.